Kiezen, ruilen, meerkeuze of à la carte…

127

Het heet kiezen en ruilen. Of meerkeuzesysteem arbeidsvoorwaarden. Of gewoon
arbeidsvoorwaarden à la carte. Allemaal komt het op hetzelfde
neer. Werknemers mogen arbeidsvoorwaarden inwisselen binnen een met de
werkgever afgesproken raamwerk. Het levert een mooie mix op! Eentje van
collectief geregelde arbeidsvoorwaarden en individuele keuzevrijheid. Toch
zitten er wel een paar addertjes onder het gras.

Werknemer Jansen wil graag een peperdure opleiding volgen. Volgens de bestaande regeling wordt die slechts ten dele door de werkgever betaald. Jansen ziet geen kans de overige kosten zelf te betalen. Wel heeft hij jaarlijks een groot aantal vakantiedagen over. Zijn collega Pietersen daarentegen heeft een flink tekort in haar pensioenopbouw. Daar wil zij graag iets aan doen. Zij heeft daar echter de middelen niet toe. Wel heeft ze een flink aantal ATV-dagen tegoed.


Wat kun je eraan doen?

Met gewone uniforme arbeidsvoorwaardelijke pakketten valt aan zo’n situatie niets te doen. Iedereen heeft een gelijk aantal vakantie- en ATV-dagen en dezelfde pensioenregeling en opleidingsregeling. Bij meerkeuzesystemen is het mogelijk dat een werknemer delen van zijn arbeidsvoorwaarden verkoopt en andere inkoopt. De verkochte heet  ‘bron’ en de aangekochte ‘doel’. De waarde van het pakket blijft daarbij gelijk. Al is het soms mogelijk om een licht belastingvoordeel te halen.

Vroeger, toen alles nog eenvoudig was…
Toen leefden de meeste werknemers in onderling vergelijkbare situaties. Mannen waren vrijwel altijd kostwinner. Vrouwen waren beschikbaar voor zorgtaken. Bijna iedereen had aan één leerfase genoeg. CAO-boekjes waren dun en bevatten vrijwel alleen loon- en werktijdregelingen.


Maar nu!
Inmiddels zijn allerlei leef- en woonsituaties ontstaan. Tweeverdienen is de norm, net als levenslang leren. Arbeidsvoorwaardelijke regelingen van twintig hoofdstukken en honderden bladzijden zijn geen uitzondering. De behoeften van werknemers zijn divers. Het aantal regelingen, waar lang niet iedereen aan deelneemt, is fors gegroeid.

Hoe gaan werknemer en werkgever ermee om?
Meerkeuzesystemen geven werknemers de gelegenheid om een arbeidsvoorwaardenpakket naar eigen smaak samen te stellen. Vandaar de oude benaming à la carte. De techniek is relatief simpel. De CAO, of een andere arbeidsvoorwaardelijke regeling, geeft iedere werknemer een standaard-arbeidsvoorwaardenpakket. Door delen van dit pakket te verkopen en er andere zaken voor terug te kopen, kunnen allerlei variaties ontstaan. Door het eenvoudige uitgangspunt dat een uur werktijd gelijkgesteld wordt aan het bruto-uurloon, zijn ‘tijd’ en ‘geld’ uitwisselbaar geworden.

Dus…
Werkneemster Pietersen kan met haar werkgever de regeling treffen dat zij een aantal ATV-dagen verkoopt. De opbrengst daarvan wordt in haar pensioenvoorziening gestort. Wie niets doet – daarvoor kiest overigens de grote meerderheid – ontvangt gewoon het afgesproken standaardpakket.


Einde van de CAO’s?
In de laatste decennia van de vorige eeuw is geregeld het einde van de CAO voorspeld. De CAO zou te star zijn, de toekomst was aan individuele overeenkomsten. Die voorspelling is niet uitgekomen. Integendeel, het blijkt dat de groei van individuele keuzemogelijkheden juist de hoogste vlucht neemt onder de paraplu van collectieve overeenkomsten.

Wel collectief, niet uniform
Een CAO à la carte is ook géén specifiek soort CAO, het staat niet op het kaft. Zodra er voor individuele werknemers iets te kiezen valt, sluipen à la carte-elementen de CAO binnen. Inmiddels zijn er nauwelijks meer CAO’s aan te wijzen waarin dat niet het geval is. Collectief blijkt dus niet hetzelfde te zijn als uniform, zoals wel eens werd gedacht.

Zelfde CAO, ander arbeidsvoorwaardenpakket
Vroeger hadden twee collega’s in dezelfde onderneming, in dezelfde functie, van dezelfde leeftijd, idealiter gelijke arbeidsvoorwaarden. Na de invoering van meerkeuzesystemen is dat niet meer het geval. Dan ontstaat de situatie dat deze twee collega’s wel een gelijke individuele arbeidsovereenkomst hebben, onder een zelfde CAO vallen, maar desondanks een van elkaar afwijkend arbeidsvoorwaardenpakket. Dat heeft sommige auteurs ertoe gebracht te spreken van een ‘derde contract’.

Risico’s en communicatie

Meerkeuzesystemen lijken een ideale combinatie van collectieve afspraken en individuele keuzevrijheid. Toch bestaan er wel degelijk risico’s en valkuilen. Deze vallen in drie categorieën uiteen.


1
De situatie voor werknemers kan veranderen. Het is bijvoorbeeld erg vervelend als er in je privé-leven iets voorvalt waardoor je erg goed extra vrije tijd kunt gebruiken, terwijl je juist al je ATV– en ‘bovenwettelijke’ vakantiedagen verkocht hebt.


2
Keuzes kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Dat wordt soms onvoldoende beseft. Wie bijvoorbeeld het brutoloon als ‘bron’ gebruikt, kan tot zijn schrik merken dat ook het vakantiegeld en de dertiende maand omlaag gaan – om van een uitkering in geval van werkloosheid of ziekte nog maar te zwijgen.


3
Capaciteitsproblemen zijn niet uitgesloten als de werkgever onvoldoende aangeeft wat de procedures en grenzen zijn. Als bijvoorbeeld een aantal werknemers op dezelfde afdeling vakantiedagen en ATV-dagen verkoopt, is er op die afdeling meer capaciteit beschikbaar.

Communiceer nadelige gevolgen
Het is dan ook van groot belang dat in de communicatie naar de werknemers van de nadelige gevolgen geen geheim wordt gemaakt. Ook moeten werknemers geregeld hun keuzes kunnen bijstellen of bevestigen.  Bijvoorbeeld één keer per jaar.


Beperkingen en criteria

Op ruim 85% van de Nederlandse werknemers is een  CAO van toepassing. In al die gevallen moet de  CAO een meerkeuzesysteem voorschrijven of minimaal toelaten. Daarbij komt het geregeld voor dat beperkingen voor de beoogde ruilhandel worden aangegeven. Die beperkingen betreffen vrijwel altijd de bronnen die kunnen worden aangewend.

‘Loven en bieden’
Zo kunnen CAO-partijen afspreken dat niet alle ATV-dagen, maar slechts een deel daarvan mogen worden ‘verkocht’. Sommige CAO’s gaan zover dat per ‘doel’ wordt aangegeven welke ‘bron’ daarvoor mag worden aangeboord. Zo geeft de  CAO voor de GGZaan dat door onregelmatige diensten opgebouwde vrije tijd wel mag worden gebruikt om aanvullend pensioen of spaarverlof te financieren. Maar er mogen geen extra vakantie-uren van worden gekocht.

Criteria en voorwaarden
Ook geeft de  CAO meestal criteria of voorwaarden. Bijvoorbeeld dat de waarde van doel en bron gelijk moet zijn. Of dat een uur geruild wordt tegen het bruto-uurloon op het moment van de ruil. Of dat werkgever en werknemer een ruil steeds voor één kalenderjaar aangaan. Et cetera. In een toenemend aantal gevallen wordt de  CAO minder fijnmazig ‘dichtgeregeld’ en laten CAO -partijen dit soort kwesties over aan het overleg tussen de werkgever en de OR.

 


Tips voor de OR

Zorg er bij de invoering van meerkeuzesystemen voor dat:

– werknemers geregeld hun keuze kunnen herijken. Omstandigheden kunnen veranderen.

– er goede voorlichting wordt gegeven, vooral over consequenties van het gebruik van het brutoloon als bron.

– de werkgever vooraf de grenzen goed aangeeft. Bij ongelimiteerd ruilen van tijd en geld kunnen capaciteitsproblemen ontstaan.

 

>> Lees ook ons Dossier OR & CAO >>

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page

Over Auteur

Redactie ORnet

De redactie van ORnet zorgt er gezamenlijk voor dat jij op de hoogte blijft van van innovatieve, inspirerende en vooral betrouwbare vakinformatie over OR gerelateerde onderwerpen.

127 reacties

  1. So what you are basically saying is that you will sell your products to officers who will “enforce the law” of the states that are violating the constitution. After all, that is what they do, without question in most cases…ENFORCE THE LAW. WITH YOUR PRODUCTS. I’m sorry I ever bought a product from you.

  2. 確かに、結婚と妊娠の順番が逆だったら、先に気がつけたとは思いますが、こんなに嘘をつく男性です。結婚前は、わからないように取り繕っていたんだと思うな~。きっと、子どもができてもいい。と、うさぎさんが思えるほど素敵な男性を演じていたんだと思います。でも、子どもが生まれたばかりで、借金のある身で、仕事中に(!)他の女性のところに飲みに行っていた。。。ちょっとフォローできないほどのクズですよ。ご主人みたいなタイプの人って、どうやってでも借金を重ねます。そういう事に一種の才能があるというか。クレジットカードを解約しても、現金を持たせなくても、「その手があったのか!」と、ふつうの人には思いもよらない方法でお金をつくって遊びます。正直、25歳のうさぎさんには荷が重いかと。人生80年として、55年もそんな生活できますか?お子さんがいなければ、すぐにでも離婚を勧めますが。。。いや、お子さんがいるからこそ別れたほうがいいのか。。。?離婚を前提に、(絶対に二人目できちゃった~。なんてことがないようにして)何か資格をとられては?あとは、先にももよさんからのアドバイスにあった通り、へそくりが大事に一票です。きついでしょうが、すこしでも貯めたほうがいい。とにかく、御身体をお大事に。お子さんとうさぎさんが、笑顔あふれる生活ができますように、祈ってます。

  3. oh how lovely. How very, very lovely.I love mine, I only have a shuffle. Mr Coffee has one too, but I nicked it because I needed MORE and he has a poncy work phone. I use them as two playlists, which is awkward but workable.I really want a fancy one but I can’t justify it when I have something that’s fine already.

  4. Is there a feature on chrome where we can change "profiles", meaning we can have one version of chrome with all the developer extensions and then one with the minimum. I have this problem with FireFox too, the dev tools are great, but it kills my browsing experience.What I'd love is the ability to have a "Developer Mode" or something much like the "Incogneto mode".

  5. MunitionsmanDecember 1, 2012 at 2:47 amDo you remember how for the last x seasons wenger has had funds available but not spent them? Now all of a sudden he is saying there are funds available so we will buy two players. So was he lying last year, this year, or both. Or just constantly?

Reageer