‘OR moet aan de slag met ziekteverzuim’

0

Betere arbeidsomstandigheden en minder ziekteverzuim. Dat is wat een OR kan bereiken als hij zich actief met verzuimbeleid en de keuze van de arbodienst bemoeit, zo blijkt uit onderzoek. Hoewel de WOR voldoende mogelijkheden daartoe biedt, laten veel ondernemingsraden het echter afweten.

De conclusie is helder, zegt Jaap Hooiveld, adviseur arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van de arbeid bij de FNV. ‘Alle partijen zijn erbij gebaat dat OR’en actief worden ingeschakeld wanneer een bedrijf een contract afsluit met een arbodienst.’
OR leidt tot beter resultaat
Hooiveld onderzocht samen met Coen van Rij (MU Consult) en Jan Popma (HSI) de gegevens die werden gebruikt voor de Arbosterrengidsen 1996 en 2000. In die sterrengidsen geven OR’en hun mening over hun arbodienst. Hooiveld: ‘En wat blijkt? Waar een OR direct betrokken was bij het afsluiten van het contract met de arbodienst, leidde dat tot betere
resultaten. Ook leidde dat tot een duidelijke verbetering van de arbeidsomstandigheden. Bovendien daalde het ziekteverzuim, verbeterde de kwaliteit van de dienstverlening en kwam er meer werk voor de arbodienst.’
Populair onderwerp
Het thema arbeidsomstandigheden behoort tot de top-drie van onderwerpen waarvoor OR’en zich interesseren. Dit blijkt uit
het onderzoek De volwassen OR: een terugkerende tussenbalans over het functioneren van de medezeggenschap. Maar dat wordt vervolgens niet effectief omgezet in de tijd die een OR besteedt aan het onderwerp ziekte en gezondheid.
Instemmingsrecht over arbodienst
OR’en hebben bijvoorbeeld instemmingsrecht als het gaat om de keuze van de arbodienst. Toch worden ze vaak gepasseerd of laten ze zich passeren door de werkgever. ‘Gebrek aan tijd is een belangrijke reden’, weet Hooiveld. ‘Verder hebben OR’en een hoop te verliezen bij een conflict met de baas. Ze wegen dus voortdurend af.’
Contact met de OR
Een OR heeft volgens artikel 14 van de Arbowet recht op direct contact met de arbodienst. Die moet zelfs nauw samenwerken met de OR, de personeelsvertegenwoordiging of een andere afgevaardigde van werknemers. Van elk advies aan de werkgever moet de arbodienst bovendien een afschrift zenden aan de OR of PVT.
Informatie kost geld
In de praktijk komt daar echter nauwelijks iets van terecht. Hooiveld: ‘Hoewel ze hiertoe dus verplicht zijn, hangen veel arbodiensten een prijskaartje aan het verschaffen van informatie aan de OR. Sterker nog, veel arbo-artsen zijn niet eens op de hoogte van het feit dat ze contact moeten onderhouden met de OR. Weten zij veel wat er precies in de Arbowet staat.’
Meekijken met patiënt
Veel arbo-artsen komen nauwelijks buiten hun spreekkamer, zegt Hooiveld. ‘Het zou al uitmaken als een arbo-arts bij elke ziekmelding kritisch meekijkt over de schouders van de zieke werknemer, oog heeft voor diens arbeidsomstandigheden.’ Het wordt tijd, stelt Hooiveld, dat een arbodienst die het op deze punten laat afweten en zich dus niet houdt aan de wet, zijn certificaat verliest.
Bemoeien met arbo, verzuim en reïntegratie
Bij de arbodiensten staat primair de klant centraal, de werkgever dus. Contact met de ondernemingsraad heeft geen prioriteit. Des te meer reden heeft een OR om gebruik te maken van zijn recht op overleg. ‘Bemoeienis met arbo, verzuim en reïntegratie zou eigenlijk het speerpunt van een OR moeten zijn, vindt Joop Kools, trainer bij adviesbureau Mede. ‘Als het gaat om belangenbehartiging van de achterban, is het één van de meest concrete punten waar je als OR mee kunt scoren. Er valt een hoop winst te halen wanneer een OR zich actief bemoeit met ziekteverzuim.
Contract afsluiten met arbodienst
Dat begint bij het afsluiten van het contract met de arbodienst. Vervolgens zou een OR het verzuimbeleid van het bedrijf, maar ook de dienstverlening van de arbodienst nauwlettend moeten blijven volgen.’ Het gaat soms om simpele dingen. ‘Eis dat je de verzuimcijfers en het verzuimbeleid helder en overzichtelijk aangeleverd krijgt van je directie. Spreek je werkgever aan op concrete maatregelen. Vraag om een risico-inventarisatie om beroepsziekten in kaart te brengen en te voorkomen.’
Eis een PAGO
Kools wijst erop dat de OR kan eisen dat de arbodienst een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) uitvoert. Hoewel het PAGO en het arbeidsgezondheidskundig spreekuur volgens de Arbowet verplicht zijn, blijkt dat slechts een kwart van de bedrijven vorig jaar een PAGO liet uitvoeren. Ook is nog geen kwart van alle werknemers op de hoogte van het arbeidsgezondheidskundig spreekuur.
AVR-beleid
‘Hier ligt dus duidelijk een taak voor de OR’, zegt Kools. ‘Zonder toestemming van de baas kan iedere werknemer het spreekuur bezoeken wanneer hij geestelijke of fysieke klachten heeft als gevolg van het werk. Blijf dit recht dus voortdurend communiceren met je achterban.’ Kools geeft trainingen over kwaliteit van de arbeid en ziekteverzuim, aan zowel OR’en als managers. Te vaak, zegt hij, gaat het bij het thema ziekteverzuim alleen over protocollen. ‘Ik spreek eigenlijk liever over AVR-beleid: Arbo, Verzuim en Reïntegratie.’
Contract verlengen
Om de zoveel tijd wordt een contract met de arbodienst herzien of herbevestigd. Opnieuw een moment, zegt Kools, om er als OR bovenop te zitten. ‘Bijvoorbeeld door geen instemming te geven.’ Maar in de praktijk gebeurt dat nauwelijks. En dat is niet omdat de OR zo tevreden is. Kools: ‘Ik schat dat veel OR’en vaak geen goed beeld hebben wat ze kunnen
verwachten van een arbodienst. Bovendien zijn ze ook niet gewend om een contract te lezen. Ze weten gewoon niet waar ze op moeten letten. Maar als OR kun je daarvoor natuurlijk deskundigheid inhuren.’
Burn-out
Psychische problemen zijn een belangrijke oorzaak van arbeidsongeschiktheid. Naar schatting valt bijna eenderde van alle WAO’ers onder de diagnose ‘psychische stoornissen’. Volgens het rapport ‘Enkeltje WAO’ van onderzoeksbureau Nyfer, verwijst één op de drie overspannen werknemers naar een arbeidsconflict, wanneer hen gevraagd wordt naar de oorzaak van hun klachten. Eén op de vijf wijst werklast aan als schuldige. Verzekeringsartsen schatten zelfs dat in zeventig procent van de gevallen de werksituatie een rol speelt.
Rol voor de OR
FNV’er Hooiveld ziet zeker een rol voor de OR bij het aanpakken van psychische klachten die uit het werk voortkomen. ‘De afgelopen vijftien à twintig jaar heeft er een enorme intensivering van het arbeidsproces plaatsgevonden’, analyseert hij. ‘Denk aan flexibilisering, nieuwe managementtechnieken en nieuwe technologie waardoor mensen eeuwig en altijd bereikbaar zijn. De effecten van die ontwikkelingen op werknemers worden nog altijd onderschat.’
OR weet veel over personeel
‘Een arbodienst heeft geen antwoord op zaken als werkdruk en stress’, meent Hooiveld. ‘Maar een OR juist wel. Die kan bijvoorbeeld stilstaan bij de vraag of het personeel wel voldoende tijd krijgt om zich aan te passen bij de veranderingen in de onderneming. En of de geplande veranderingen wel zorgvuldig genoeg verlopen. Je kunt managers de schuld geven van slecht leiderschap, maar het probleem is vaak dat ook het middenmanagement niet voldoende tijd wordt gegund om mee te groeien in nieuwe verantwoordelijkheden.’ Een ander belangrijk punt waar volgens Hooiveld juist OR’en kritisch naar zouden moeten kijken, is of er in het bedrijf wel een gezond evenwicht is tussen de taken van de onderneming en de hoeveelheid personeel in dienst.
Rol van de managers
Het verband tussen bedrijfsvoering en ziekteverzuim wordt in de praktijk nauwelijks blootgelegd. Managers zelf verantwoordelijk maken voor het ziekteverzuim op hun afdeling kan helpen, vindt Kools. ‘Denk bijvoorbeeld aan sancties of budgetkorting bij een bepaald verzuimpercentage. Dat maakt ze misschien bewuster van hoe ze met hun personeel
omgaan.’ Hooiveld plaatst daar kanttekeningen bij. ‘Managers direct afrekenen op ziekteverzuim, werkt alleen wanneer die ook de bevoegdheden krijgen om een goed arbobeleid op poten te zetten. Ze moeten daarnaast de ruimte krijgen om daarbij ook investeringen te doen.’
Verzuimkosten en -baten direct naar business-units…
Verzekeraar Centraal Beheer Achmea in Apeldoorn lanceerde onlangs een pilotproject om zicht te krijgen op de oorzaken en gevolgen van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Om te beginnen werd het contract met de arbodienst onder de loep genomen. Dat leidde tot nieuwe, concretere afspraken. Een essentieel onderdeel van de nieuwe werkwijze is dat de kosten en baten van verzuim direct terecht komen op het bordje van de verschillende business-units. Die kopen zelf eventuele extra diensten in.
… en de arbodienst rapporteert aan de OR
In het contract is daarnaast vastgelegd dat de medezeggenschap in elk geval eens per jaar een rapportage krijgt van de
arbodienst (Arbogroep GAK). De focus in het nieuwe verzuimbeleid ligt op systematische aandacht van het management voor
de zieke werknemers en het opstellen van een reïntegratieplan binnen zes weken.
OR erbij betrekken
De OR was van begin af aan nauw betrokken bij het initiatief, vertelt Jolanda dos Santos, ambtelijk secretaris van de OR van de business-unit Centraal Beheer Achmea afdeling Particuliere relaties. ‘We worden goed op de hoogte gehouden en krijgen voldoende gelegenheid om input te geven.’ De daadwerkelijke invoering van de nieuwe werkwijze is nog niet zo lang geleden van start gegaan, dus veel valt er nog niet concreet te zeggen over resultaten en ervaringen.

Hopelijk komt er een cultuuromslag
‘Als OR volgen we de ontwikkelingen nauwgezet. We vinden het een prima zaak om ziekteverzuim transparant te maken. Wanneer zichtbaar wordt wat de kosten zijn, kan dat voor managers prikkelend werken, het dwingt hen om alert te zijn. Overigens houdt dit ook in dat managers goed worden voorgelicht over subsidiemogelijkheden.’ De financiële prikkel mag er natuurlijk nooit toe leiden dat er een taboe komt op ziek zijn, vindt de OR. ‘Wij hopen vooral dat dit project uiteindelijk zal leiden tot een cultuuromslag, dat er een gezond evenwicht ontstaat tussen resultaat gericht werken met oog en hart voor het personeel.’

Anonieme brieven doen onderzoek starten
In een plaatselijke krant verschenen anonieme brieven over het slechte werkklimaat bij DSM. Die brieven waren voor de OR van DSM aanleiding om een groot werkklimaatonderzoek op te starten. ‘Dat bevestigde de teneur van de brieven. Veel werknemers klaagden over de sfeer, de hoge werkdruk en dat ze niet gehoord werden door het management’, vertelt Ad Pantus, OR-secretaris van DSM Limburg. Ook het PAGO dat bij DSM om de vier jaar wordt gehouden, bevestigde dat de werkdruk op bepaalde afdelingen schrikbarend en ongezond hoog was. DSM Limburg, met een gemiddeld ziekteverzuim van zo’n vier procent, heeft een eigen, interne arbodienst. Onderzoeksbureau Nyfer concludeert in zijn eerder genoemde onderzoek, wat al jaren geleden uit de Arbosterrengids van de FNV bleek: interne arbodiensten scoren beter dan externe bij de aanpak van ziekteverzuim.
Groter budget
Het beter functioneren van interne arbodiensten heeft ten eerste te maken met het budget dat hen ter beschikking staat. Ze besteden gemiddeld meer dan vier keer zoveel geld aan een zieke werknemer. Bovendien is het beleid van arbodienst en bedrijf beter op elkaar afgestemd. Ook OR’en zijn volgens de Arbosterrengids altijd beter te spreken over interne arbodiensten. Hooiveld: ‘De communicatie loopt beter. Het is voor een OR ook veel makkelijker om buiten de officiële kanalen om met een arbo-arts in contact te blijven. Bovendien hebben deze interne diensten vaak een grote mate van autonomie ten opzichte van de directie. Terwijl externe arbodiensten nogal eens de neiging hebben om zich gevoelig te
tonen voor de werkgever.’
Goede begeleiding
‘In vergelijking met externe arbodiensten mogen wij met die van ons in ons handje klappen’, bevestigt Pantus. ‘Ze zijn bijvoorbeeld uitstekend in het begeleiden van zieken.’ Maar de OR was desondanks ontevreden over de rapportage die hij ontving. ‘We konden er niks mee. Hij was absoluut niet concreet.’ Na een half jaar bakkeleien ontving de OR alsnog een
rapportage die meer inzicht geeft. ‘Het ging ons vooral om helderheid over werkgerelateerd ziekteverzuim. Een groot deel daarvan heeft te maken met psychische klachten. Nu zitten we nog steeds te wachten op een plan van aanpak.’
Werkklimaat gezonder maken
Juist op het gebied van arbeid & organisatie, signaleert Pantus, laat de arbodienst het afweten. In opdracht van de OR gaat de dienst zich nu buigen over hoe de arboteams op de diverse locaties concreet actie kunnen ondernemen om het werkklimaat gezonder te maken. De OR zélf buigt zich intussen ook over zijn eigen rol. ‘Door ons, maar ook door de bonden, is het aspect welzijn tot nog toe altijd erg onderbelicht gebleven bij het kijken naar ziekteverzuim. En dat is vreemd, juist omdat zoveel mensen uitvallen door psychische klachten.’
Wat kost een zieke eigenlijk?
‘Een zieke werknemer kost gemiddeld – loondoorbetaling en vervanging – minimaal 400 gulden per dag’, zo rekende adviseur Henk Kruidenier ooit uit. ‘En dan praten we dus niet eens over de WAO. Het blijkt dat bedrijven die investeren in een uitgebreider contract met de arbodienst, een beter reïntegratiebeleid en een uitgebreider preventiebeleid, deze investering vaak in minder dan drie jaar hebben terugverdiend.’
Het contract met de arbodienst
Contracten van arbodiensten hangen nogal eens aan elkaar van goede intenties. Soms wordt nauwelijks concreet aangegeven hoe ze die doelstellingen concreet en controleerbaar denken waar te maken. Let bij het beoordelen van een contract of het in elk geval aan de volgende punten voldoet:
• leesbaarheid
• inzicht in de kosten en kostenopbouw: adviseursuren en -pakketten
• resultaatgerichtheid en adviesvaardigheden: zijn ze in staat diensten op maat af te stemmen op het bedrijf en de wensen van de OR?
• geschiktheid voor de doelen die bedrijf en OR zich stellen
• haalbare prestatieverbeteringen en effecten van dienstverlening
• betrokkenheid OR of VGWM-commissie bij het contract en de adviezen
• betrokkenheid Arbeidsinspectie voor inhaalslag en wettelijk minimumniveau
• vaste relatiebeheerder of contactpersoon bij de arbodienst
• referenties: succesvol verlopen projecten bij vergelijkbare bedrijven
• informatie over risico-aansprakelijkheid arbodienst
• motivatie en enthousiasme

Tips voor de OR die zich actief wil bemoeien met ziekteverzuim
• gebruik uw wettelijk recht op instemming bij de keuze van de arbodienst en het uiteindelijke contract
• gebruik uw wettelijke recht op een eigen contact met de arbodienst, buiten de werkgever om
• gebruik van uw wettelijke recht op informatie van de arbodienst
• gebruik instrumenten als de RIE en periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) om gezondheidsklachten op te
sporen en vervolgens te voorkomen
• bespreek de verzuimcijfers en het reïntegratiebeleid regelmatig met de bestuurder en ga na of het verzuimbeleid helder
en doelmatig is
• wijs de achterban regelmatig op het bestaan van het arbeidsgezondheidskundigspreekuur van de arbodienst
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page

Over Auteur

Redactie ORnet

De redactie van ORnet zorgt er gezamenlijk voor dat jij op de hoogte blijft van van innovatieve, inspirerende en vooral betrouwbare vakinformatie over OR gerelateerde onderwerpen.

Reageer