Arbodienstverlening: bepaal als OR een eigen visie

0

De Arbowet is per 1 juli 2005 gewijzigd. De verplichte aansluiting bij een arbodienst gaat, de preventiemedewerker komt. De RI&E hoeft nog maar getoetst te worden door één kerndeskundige.

Arbodiensten en opleidingsinstituten storten zich massaal op deze onderwerpen. De congressen en cursussen zitten vol. Is al die commotie terecht? Zijn de wijzigingen in de Arbowet voor de ondernemingsraad echt zo ingrijpend?

Alleen in Nederland was aansluiting bij arbodienst verplicht
Op 1 juli 2005 gaat de wijziging van de Arbowet in. Vanaf die datum dienen bedrijven en instellingen de arbodienstverlening bij voorkeur zelf te doen. Alleen als dat aantoonbaar echt niet kan, mag de dienstverlening worden uitbesteed aan een arbodienst. De verplichte aansluiting bij een arbodienst is daarmee van de baan. Met deze wetswijziging loopt Nederland weer in de pas met de Europese Unie. Want alleen in Nederland was de aansluiting bij een arbodienst verplicht.

Maatwerk- en vangnetregeling
In de nieuwe wet is sprake van een maatwerkregeling en van een vangnetregeling. De maatwerkregeling dient te worden afgesproken met de ondernemingsraad of met de vakbonden in een CAO. Als de werkgever geen overeenstemming kan bereiken met de OR of de vakbonden, dan geldt de vangnetregeling. De vangnetregeling is in feite de huidige situatie, namelijk aansluiting bij een gecertificeerde arbodienst.

Kenmerken maatwerkregeling
• Geen verplichte aansluiting bij arbodienst
• Interne arbodienstverleners
• Op maat externe arbodienstverlening inkopen


Voorwaarden
• Toetsing RI&E door minimaal een kerndeskundige: bedrijfsarts, veiligheidskundige, A&O-deskundige of arbeidshygiënist
• Verzuimbegeleiding: minimaal een bedrijfsarts
• Spreekuur: bedrijfsarts of andere gecertificeerde deskundige
• PAGO: bedrijfsarts
• Aanstellingskeuring, indien toegestaan: bedrijfsarts

Mogelijke risico’s maatwerkregeling
• Nog meer aandacht voor alleen verzuimbeleid in plaats van preventie
• Grotere rol voor en afhankelijkheid van de bedrijfsarts
• Verzwakken aandacht voor arbo op de werkvloer

Overeenstemmingsrecht is vetorecht
Als de werkgever kiest voor de maatwerkregeling heeft de ondernemingsraad overeenstemmingsrecht. Dit is een regelrecht vetorecht. Als de OR het er niet mee eens is, gaat het niet door. De werkgever heeft dan geen uitwijkmogelijkheden via bedrijfscommissie en kantonrechter, zoals bij het instemmingsrecht. Als er een maatwerkregeling is afgesproken met de vakbonden, dan geldt voor de OR het instemmingsrecht over de invulling van die afspraak. Ook bij de vangnetregeling heeft de OR nog steeds het instemmingsrecht over de keuze van, en over de inhoud van het contract met, een arbodienst.

RI&E niet meer verplicht bij 25 of meer
De Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) wordt na 1 juli 2005 niet meer verplicht getoetst door een gecertificeerde arbodienst. Bij bedrijven en instellingen met meer dan 25 medewerkers is het dan voldoende als de toetsing plaatsvindt door een van de vier kerndeskundigen: de bedrijfsarts, de veiligheidskundige, de arbeids- en organisatiekundige of de arbeidshygiënist.

RI&E soepeler bij tussen 10 en 25 medewerkers
In bedrijven met 10 tot 25 medewerkers wordt de RI&E soepeler, en dus goedkoper, getoetst. In beginsel is daar een rondgang door het bedrijf of instelling niet meer nodig. De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht over hoe de RI&E zal worden gemaakt en door wie dat zal gebeuren. Als de RI&E klaar is dient de werkgever de resultaten aan de OR te presenteren in de vorm van een plan van aanpak. De ondernemingsraad heeft ook instemmingsrecht op dit plan. De OR beoordeelt of de directie de juiste onderwerpen met de juiste prioriteit aanpakt.

De preventiemedewerker
Er komt een nieuw artikel 13 in de Arbowet, waarin staat dat de werkgever zich voor het naleven van de Arbowet moet laten bijstaan door een of meer deskundige werknemers, ook wel preventiemedewerker genoemd. Als het onmogelijk is om de bijstand binnen het bedrijf te organiseren mag de werkgever deskundigen van buiten inhuren. Het deskundigheidsniveau en het aantal preventiemedewerkers dient te volgen uit de risico’s die in de RI&E geconstateerd zijn. In bedrijven met minder dan vijftirn medewerkers mag het de werkgever zelf zijn.

Nergens staat aan welke eisen zij moeten voldoen
Nergens in de wet of in de memorie van toelichting staat omschreven aan welke eisen preventiemedewerkers moeten voldoen. Wel staat er in artikel 13 lid 6 dat zij hun werk zelfstandig en onafhankelijk ten opzichte van de werkgever moeten kunnen doen. 

Taken preventiemedewerker
• Medewerking verlenen aan het verrichten en opstellen van een RI&E.
• Het adviseren van en samenwerken met de OR, de PVT of , als die er niet zijn, met de belanghebbende medewerkers. Dit gaat over de genomen en te nemen maatregelen gericht op een zo goed mogelijk arbobeleid.
• Uitvoering van arbomaatregelen.

Naast RI&E-activiteiten dus misschien ook…
• Inrichting van arbeidsplaatsen, keuze van arbeidsmiddelen en organisatie van de arbeid en advies daarover.
• Voorlichting en onderricht aan medewerkers.
• Registratie en melding van ongevallen en beroepsziekten.
• Bedrijfshulpverlening.

Arbocoördinator en bedrijfshulpverlener
In grotere bedrijven is vaak al een arbocoördinator aanwezig die de meeste van de hierboven genoemde taken uitvoert. Daarnaast zijn er vaak bedrijfshulpverleners. Afhankelijk van de sector lopen er soms ook al branchespecifieke deskundige werknemers rond. Denk aan de ergocoaches in de zorgsectoren. Het is te verwachten dat dit gedeelte van de wetswijziging voor de grotere bedrijven niet veel veranderingen zal brengen. Dat kan anders zijn voor de kleinere bedrijven.

Rol van de ondernemingsraad
Wat is de rol van de OR bij deze zoveelste wetswijziging? Misschien is het tijd eens na te denken over een OR-beleid dat los staat van wetswijzigingen. In plaats van veel moeite te doen bij elke wetswijziging de OR-koers bij te stellen, is het misschien verstandig om eens stil te staan bij de uitgangspunten van de OR.

Wat is de visie van de ondernemingsraad op arbeidsomstandigheden?
Het helpt als de OR zich daarbij de volgende vraag stelt: stel dat er helemaal geen wet- of regelgeving zou zijn, wat is dan onze visie op Veiligheid, Gezondheid, Welzijn en Milieu (VGWM)? Je zou dan uit kunnen komen op uitgangspunten als:
• zo veel mogelijk plezier in het werk
• zo hoog mogelijke arbeidswaardering
• zeggenschap over de eigen werkplek

OR en arbodienstverlening
De ondernemingsraad kan de ervaringen met de huidige arbodienstverlening inventariseren en die ervaringen langs de meetlat van de OR-visie leggen. Stel: de OR-visie is ‘zo groot mogelijke zeggenschap van de medewerker over de eigen werkplek’. De vraag is dan: draagt de huidige arbodienstverlening bij aan die zeggenschap? Of is het juist een belemmering daarvoor? Het is pas zinnig om naar allerlei modellen van arbodienstverlening te kijken als de OR een visie heeft en de ervaringen met de huidige arbodienstverlening heeft geïnventariseerd. Als blijkt dat de huidige arbodienstverlening niet bijdraagt aan het realiseren van de OR-visie is het zaak om te bepalen aan welke criteria de arbodienstverlening moet voldoen.

Hoe bepaal je de OR-visie?
Bepaal de visie van de ondernemingsraad op arbeidsomstandigheden. Bijvoorbeeld:
• zo groot mogelijke zeggenschap over eigen werkplek
• zo hoog mogelijke arbeidswaardering
• voorkomen is beter dan genezen: preventie staat voorop
• mensen zijn belangrijker dan machines en productieprocessen
• altijd arbeidshygiënische strategie (bronaanpak) hanteren

Arbeidshygiënische strategie
Dit wordt ook wel aanpak aan de bron genoemd. Risico’s moeten worden voorkomen voordat zij kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld door het inrichten of wijzigen van werkplekken en werkprocessen. Pas als dat niet kan, dienen de risico’s beperkt te worden door technische en organisatorische maatregelen aan de bron. Als dat ook niet kan moet achtereenvolgens gebeuren:
• risico verminderen door afschermen van de mens
• risico verminderen door de blootstelling te verminderen
• pas daarna door het toepassen van collectieve beschermingsmiddelen
• als allerlaatste mogelijkheid, en alleen als al het andere echt niet kan: persoonlijke beschermingsmiddelen
Stel een visie op preventiemedewerkers vast
De OR kan een veel zinniger bijdrage leveren aan het overleg over de preventiemedewerker als hij eerst een eigen visie heeft bepaald. De vraag is dan niet of er wettelijke vereisten zijn waaraan de preventiemedewerker moet voldoen. De vraag is zelfs niet alleen of het niveau en aantal preventiemedewerkers aansluiten bij de risico’s die uit de RI&E komen.

Vraag je af…
• Draagt het aantal, deskundigheidsniveau, vaardigheden en beschikbare tijd van preventiemedewerkers bij aan de OR-visie?
• Moeten preventiemedewerkers voornamelijk klachten verhelpen of bijdragen aan een zo groot mogelijke arbeidswaardering van medewerkers?
• Is de functie en taak en zijn de bevoegdheden van de preventiemedewerker ingepast in een goed personeelsbeleid?
• Is de samenwerking van preventiemedewerkers met de OR en de andere arbodeskundigen goed geregeld?

Draagt het niveau en aantal bij aan de OR-visie?
Voor de OR is de vraag vooral of het niveau en aantal preventiemedewerkers bijdraagt aan het realiseren van de OR-visie. Veel tijd en aandacht besteden aan de preventiemedewerker betekent bijna automatisch een beleid gericht op het verhelpen van klachten in plaats van een beleid gericht op arbeidswaardering van medewerkers. Voor dat laatste is een goed personeelsbeleid of HRM-beleid van veel groter belang.

Criteria arbodienstverlening

• Visie arbodienstverleners
• Visie bedrijfsarts: gedragsbenadering of medicalisering?
• Ervaringen in de sector
• Ervaringen met in het bedrijf vaak voorkomende risico’s
• Aandacht voor preventie in de praktijk
• Bereikbaarheid
• Communicatie bijvoorbeeld: bedrijfsarts – leidinggevende – medewerker
• Overleg met, en informatie aan, de OR of PVT
• Waarborging privacy
• Wijze van informeren en verslaglegging
• Kwaliteit van adviezen van de RI&E
• Vervangbaarheid
• Onafhankelijkheid
• Samenwerking met interne deskundigen en preventiemedewerkers
• Aansluiting arbodienstverleners bij de bedrijfscultuur

 

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page

Over Auteur

Redactie ORnet

De redactie van ORnet zorgt er gezamenlijk voor dat jij op de hoogte blijft van van innovatieve, inspirerende en vooral betrouwbare vakinformatie over OR gerelateerde onderwerpen.

Reageer