Eye moet in 2026 en 2027 structureel € 2,25 miljoen bezuinigen om zijn maatschappelijke taak als nationaal museum te kunnen blijven vervullen. Afgelopen zomer werd duidelijk dat het Eye Filmmuseum in Amsterdam, met 150 vaste en 35 tijdelijke medewerkers, in financiële nood verkeert en de verliezen niet langer uit de reserves kon opvangen.
In 2021 beschikte het museum nog over een eigen vermogen van bijna € 4,5 miljoen; eind 2024 waren de reserves geslonken tot € 1,9 miljoen. In datzelfde jaar leed Eye een verlies van € 1,3 miljoen, maar de noodklok werd toen niet geluid.
Eye bagatelliseerde rode cijfers
Nadat tegenvallers jarenlang waren verhuld en met incidentele meevallers opgevangen, kwamen dit voorjaar de financiële problemen aan het licht na het vertrek van de toenmalige zakelijk directeur.
Op 14 mei meldde de directie nog aan het personeel dat er weliswaar rode cijfers waren, maar dat de reserves 'binnen de gewenste marges' lagen en dat Eye 'tegen een stootje' kon. Volgens Het Parool, de Amsterdamse krant die als eerste over de problemen berichtte, werd daarmee de ernst van de situatie gebagatelliseerd.
Geheimhoudingsplicht
De problemen in Amsterdam zijn mede ontstaan door verliezen op het restaurant en de bar in het museum, die Eye sinds 2023 zelf exploiteert. Daarnaast stegen de kosten voor personeel en huisvesting fors, terwijl de inkomsten onvoldoende meegroeiden.
Or-voorzitter Anike Kross: "De or had eerder dit jaar al aan bel getrokken over de hoge werkdruk, oplopend ziekteverzuim en budgetoverschrijdingen. Wellicht waren maatregelen toen al noodzakelijk en hadden we ook langer kunnen doorvragen, mede voor meer duidelijkheid naar de achterban. Maar dat is speculatie achteraf."
De or werd pas eind augustus ingelicht over de werkelijke nood, bij de presentatie van de cijfers over het tweede kwartaal 2025. Daarbij moest de raad rekening houden met een geheimhoudingsplicht.
Half september kreeg het personeel van de directie echter te horen dat geruchten over betalingsproblemen niet klopten. Een week later meldde de directie dat 'alle manieren om kosten te besparen' onder de loep werden genomen.
Communicatie met achterban
Or-lid Lisette Ruijtenberg: "De or ontving medio oktober de adviesaanvraag voor een herstructureringsplan. In de weken daarvoor waren we al in gesprek met de directie. Vervolgens heeft de or een inloopspreekuur gehouden en klankbordgroepen met de achterban georganiseerd. Daar konden we de informatie ophalen die de or voor zijn advies kon gebruiken. Ook met afdelingen die niet in de or zijn vertegenwoordigd, is gesproken."
"In de communicatie met de achterban konden we toelichten dat de or de redelijkheid van de plannen zorgvuldig had getoetst. Nut en noodzaak van een herstructurering waren aangetoond. Dat zorgde voor meer begrip en temperde de onrust die in de voorafgaande periode op de werkvloer was ontstaan. Het verdwijnen van 30 voltijdfuncties blijft echter ingrijpend en verdrietig."
Adviseur ondersteunt or
De or (7 leden) werd in de voorbereiding van zijn advies terzijde gestaan door een adviseur. "Dat was waardevol", aldus Ruijtenberg. "De directie wilde immers snel, nog in december 2025, tot uitvoering overgaan. Een or heeft wettelijk een maand bedenktijd voordat een bestuurder tot uitvoering kan overgaan. Omdat haast geboden was, hebben we op aanraden van onze adviseur de directie gevraagd te mogen werken met een concept-advies en een concept-besluit. Dat pakte gunstig uit, want zo hadden we een tweede beïnvloedingsmoment om in ons advies de puntjes op de i te zetten."
Sociaal plan
Kross: "De or heeft zich steeds op het standpunt gesteld dat je niet eenzijdig in de organisatie moet snoeien, maar dat er voor de uitvoering van de plannen juist een goede balans moet zijn tussen afdelingen die met elkaar verbonden zijn. Dat is mede door onze inbreng gelukt."
Met de herstructurering bespaart Eye structureel ongeveer 20% op de activiteitenbudgetten. 10 werknemers kregen ontslag aangezegd en 30 voltijdfuncties zijn geschrapt. Het grootste deel hiervan verdwijnt via natuurlijk verloop, zoals pensionering en aflopende tijdelijke contracten. Voor medewerkers die hun baan verliezen geldt een sociaal plan dat door de leden van FNV en de Kunstenbond (een afsplitsing van FNV KIEM) is goedgekeurd. Boventallige medewerkers krijgen begeleiding naar ander werk en passende ondersteuning.
Vanaf 2026 werkt Eye met een programmering langs 3 pijlers: Eye Classics (filmgeschiedenis), New Releases (nieuwe cinema als venster op de wereld van nu) en Eye on Art (experiment, innovatie en film op het snijvlak met andere kunsten). Door nauwere samenwerking ontstaat meer samenhang in de publieksprogramma’s.
Kross: "Het publiek zal er weinig van merken. Het gaat meer om een bundeling van de pijlers die er al zijn."
Or houdt uitvoering scherp in de gaten
Eye zal 15% minder films vertonen en voortaan 2 in plaats van 3 tijdelijke tentoonstellingen per jaar organiseren. De Eye Art & Film Prize is afgeschaft en op maandagen blijft Eye overdag gesloten. De horeca wordt voortaan geëxploiteerd door de Vermaat Groep, die de betrokken medewerkers van het Eye Filmmuseum overneemt.
Or-voorzitter Kross: "De aandacht van de or gaat nu uit naar het monitoren van de uitvoering van het herstructureringsplan en het verminderen van de werkdruk. Het evaluatieplan hiervoor staat bij iedere overlegvergadering bovenaan de agenda."
Directie belooft evaluatie in januari
Directeur Bregtje van der Haak in Het Parool van 3 december: "Ik neem mijn verantwoordelijkheid om zaken op te lossen. (…) Achteraf had ik de medewerkers misschien 1 of 2 maanden eerder kunnen inlichten over de situatie, in plaats van te wachten tot vorige maand. Voor de uitkomst had dat niet uitgemaakt. In januari zullen de raad van toezicht en ikzelf reflecteren op de gang van zaken."
