Rol or bij sociale veiligheid gaat verder dan de Wor

Rol or bij sociale veiligheid gaat verder dan de Wor
Beeld: Shutterstock

Slechts 6% bespreekt grensoverschrijdend gedrag met een or-lid, blijkt uit onderzoek. De or kan als ogen en oren van de werkvloer fungeren bij sociale veiligheid, verder dan de Wor voorschrijft.

Vakbond FNV deed vorig jaar onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Daaruit bleek onder meer dat van de ruim 2000 werkenden die meededen, ruim 40% er niets van zegt als een collega of leidinggevende iets ongewenst doet of zegt.

Daarnaast vindt bijna de helft dat er niet goed wordt opgetreden en dat het management niet het goede voorbeeld geeft in gewenst gedrag. Vanwege de omgangsvormen overweegt zelfs ruim een derde van werkgever te veranderen.
De or heeft een rol in het thema sociale veiligheid binnen de organisatie, namelijk:

  • Melden wat er leeft op de werkvloer
  • Initiatief nemen over preventief beleid
  • Werkwijze RI&E beïnvloeden
  • Meebeslissen over bedrijfsbeleid
  • Instemmen met plan van aanpak
  • Invloed op benoeming vertrouwenspersoon
  • Toezicht houden op naleving cao

Wat staat er in de wetten?

In Artikel 28 van de Wor staat dat de or ‘zoveel als in zijn vermogen ligt de naleving van de voor de onderneming geldende voorschriften op het gebied van de arbeidsomstandigheden bevordert’. Dit gaat ook over de Arbowet, Artikel 3 lid 2: ‘De werkgever voert een beleid gericht op voorkoming en, indien dat niet mogelijk is, beperking van psychosociale arbeidsbelasting.’ Ook het voorkomen en bestrijden van grensoverschrijdend gedrag valt hieronder.

Or heeft veel invloed

In de RI&E moet ook worden onderzocht of en waar sprake is van grensoverschrijdend gedrag en wat daarvan de grondoorzaken zijn. Het plan van aanpak moet gericht zijn op het aanpakken bij de bron, en als dat niet mogelijk is, op het collectief beschermen van werknemers. Gelukkig heeft de or instemmingsrecht over zowel de methode van de RI&E als het plan van aanpak, waardoor zij veel invloed heeft. Als de or er zelf niet uitkomt, kan zij zich laten bijstaan door deskundigen (Artikel 16 Wor).

Contact met de werkvloer

Juist or-leden kunnen, doordat ze tussen en naast de collega’s staan, heel toegankelijk zijn voor collega’s om hun verhaal te doen. We horen vaak van or-leden dat ze het lastig vinden om verhalen te horen, ‘want we kunnen niets met individuele casussen’.

De or is er inderdaad voor het collectief, maar dat wil niet zeggen dat je niets kunt met individuele verhalen. Als meer mensen hun verhaal delen, zal de or een beter beeld krijgen van de werkcultuur bij de verschillende onderdelen, of bij bepaalde groepen (zoals stagiaires) binnen de organisatie.

Vanwege hun ontslagbescherming is voor or-leden juist makkelijker om de spreekbuis richting de directie te zijn. Ze kunnen de werkgever vragen om een verdiepend onderzoek (als onderdeel van de RI&E) als blijkt dat er sprake is van sociale onveiligheid.

Input leveren nieuw beleid

Preventie is het allerbelangrijkste. In het plan van aanpak van de RI&E zijn preventiemaatregelen opgenomen. De or kan erop toezien dat deze daadwerkelijk worden nageleefd. De or kan (eventueel via het initiatiefrecht - Artikel 23 lid 3 Wor) input leveren voor beleid, zoals pleiten voor goede voorlichting, een gedragscode, leiderschapstraining of een omstanderstraining.

Naast preventieve maatregelen is goede opvang ook belangrijk. Vertrouwenspersonen, klachtenregelingen en klachtencommissies zijn daarbij van belang.

Wat als het niet werkt?

We zien nu vaak dat leidinggevenden die niet goed functioneren de hand boven het hoofd wordt gehouden door hun directie. Het is belangrijk dat de or dat niet laat gebeuren. Dat vergt moed, maar is noodzakelijk om de werkvloer weer veilig te maken. Als de or geen gehoor vindt bij de directie kan ze contact opnemen met de toezichthouder of wellicht is er een werknemerscommissaris.

Deskundigheid inhuren

Het beste is het natuurlijk als deze relatie al gelegd is voordat er problemen zijn. Ook kan er contact worden opgenomen met de vakbond. De or heeft het recht om een onderzoek aan te vragen bij de arbeidsinspectie of om bemiddeling bij de bedrijfscommissie.
Ook voor deze stappen is aan te raden dat de or deskundigheid inhuurt. Dit vraagt doorzettingsvermogen, maar als spreekbuis van het personeel kan de or er daadwerkelijk voor zorgen dat de werkvloer weer veilig wordt.


Dit artikel is geschreven door José van Lieshout, beleidsadviseur veilig en gezond werken bij FNV.
Foto: Anne van der Woude

Or-lid luxe jachtenbouwer: 'Dit bedrijf is goed voor medewerkers, dat...

"Hier is veel zorg en aandacht voor de medewerker." In de rubriek Or-lid aan het woord delen or-leden hun ervaringen en vertellen waar zij tegenaan...

BOB-model: zichtbare zinvolle invloed door contact met achterban

BOB-model: zichtbare zinvolle invloed door contact met achterban

Het besluitvormingsmodel BOB wordt gebruikt in advies- of instemmingstrajecten. In onze 6-delige serie gaan we dieper in op de veelzijdige...

Beeld: Shutterstock

Stappenplan bij een voorgenomen besluit: zo vlieg je een...

In de tekst van de Wet op de Ondernemingsraden (Artikel 25, adviesrecht) staat niet voorgeschreven hoe de or moet omgaan met een voorgenomen besluit....

Beeld: Shutterstock

Checklist: zo kom je goed voorbereid naar de overlegvergadering

De overlegvergadering is voor de ondernemingsraad dé plek om zaken te doen. Het is daarom belangrijk om de overlegvergadering goed voor te bereiden....

Beeld: Shutterstock

Interne vertrouwenspersonen zijn ook or-lid, kan dat?

"In onze organisatie hebben we 2 interne vertrouwenspersonen, die daarnaast ook allebei or-lid zijn. Zijn deze rollen wel verenigbaar?" In de rubriek...

De winnaar van 2023: de or van Sius. Vlnr: Helga de Wijs, Mirjam Houwers (ambtelijk secretaris), Marion Winkelhorst (voorzitter), Rianne Nijrolder en Janne Terhorst.

Verkiezing OR van het Jaar 2024 van start

Heeft jouw or visie? Denk jouw or op constructieve manier mee met de strategie van je organisatie? Blinken jullie uit in communicatie met bestuurder...

illustratie: Joep Bertrams

Geheimhoudingsplicht voor de or, lastig of juist nuttig?

Wanneer een ondernemingsraad te maken krijgt met een voorgenomen fusie of een sollicitatieprocedure voor een nieuwe manager, ontstaat vaak de vraag...

Beeld: Shutterstock

Tussentijds vertrek uit de or, hoe werkt dat?

"Is het mogelijk om tussentijds uit de or te stappen?" In de rubriek Vraag & Antwoord beantwoorden onze experts elke week een medezeggenschapsvraag.