Bij chemieconcern Dow Chemical dreigt een forse kaalslag: 605 banen staan er op de tocht in Nederland, goed voor 20% van het personeelsbestand. Omdat de vestiging in Terneuzen, met 16 fabrieken en 2.800 werknemers, veruit de grootste is, zullen de gevolgen vooral in Zeeuws-Vlaanderen pijnlijk merkbaar zijn. De locaties in Delfzijl en Dordrecht tellen samen slechts 90 werknemers. Dow is de grootste werkgever van de provincie.

Bij de OR van Dow in Terneuzen kwam het nieuws hard aan. Voorzitter Marc Obrie, die sinds 2006 in de OR zit: "We weten al sinds januari dat Dow een reorganisatie voorbereidt. Maar ik ben wel geschrokken van 605 banen, het dubbele van wat ik had verwacht en gehoopt."

Internationale reorganisatie

Dow boekte in het eerste kwartaal van dit jaar een verlies van € 445 miljoen. De Europese chemische industrie kampt met hoge energieprijzen, stijgende CO2-kosten, complexe regelgeving en concurrentie van producenten in Azië.

Het schrappen van arbeidsplaatsen maakt deel uit van de wereldwijde reorganisatie Transform to Outform, waarbij in totaal 4.500 banen verdwijnen. Het Amerikaanse chemiebedrijf wil kosten drukken door minder managementlagen en gaat daarvoor meer gebruikmaken van AI en automatisering.

Obrie: “Dow is een Amerikaans beursgenoteerd bedrijf en dat type bedrijven zijn over het algemeen reactief, dus snel met maatregelen voor inkrimping van personeel als het economisch tegenzit.”

Hoe de 605 te schrappen arbeidsplaatsen over de Nederlandse locaties worden verdeeld, is nog niet bekend. Dow zegt dat het zal proberen te zoeken naar sociaal verantwoorde oplossingen, maar heeft nog niet toegelicht wat dat concreet betekent.

"Juist die onzekerheid zorgt voor onrust", aldus Obrie. "Mensen weten al maanden dat wereldwijd 4.500 banen verdwijnen, maar de onzekerheid over welke functies geschrapt worden duurt nu lang genoeg. De sfeer is bedrukt. Hopelijk komt er snel helderheid over wie het treft en wie niet."

Natuurlijk verloop is utopie

Dat de reorganisatie volledig via natuurlijk verloop kan worden opgevangen, acht Obrie niet waarschijnlijk. "Met deze aantallen lijkt me dat een utopie. En hoewel er geen sluiting van fabrieken op het Dow-complex in Terneuzen is aangekondigd, betekent dat niet dat alles bij het oude blijft. Er zal zeker anders gewerkt moeten worden. Het wordt voor iedereen een ingrijpende tijd."

De OR (15 zetels, waarvan 3 vacant) heeft formeel nog geen adviesaanvraag voor een reorganisatie ontvangen, maar is wel met het bedrijf in gesprek over een nieuw sociaal plan. De vakbonden zijn daarbij volgens Obrie geen partij aan tafel, omdat Dow (net als Exxon Mobil) een van de weinige chemische bedrijven in Nederland is die niet is aangesloten bij de CAO Procesindustrie, die voor zo'n 130 bedrijven in de sector geldt.

Obrie: "Sinds de jaren 80 hebben werknemers bij Dow een individueel arbeidscontract. Er zijn maar weinig medewerkers lid van een vakbond. De OR voert daarom de onderhandelingen over salaris, arbeidsvoorwaarden, pensioenen en ook het sociaal plan."

"In de 20 jaar dat ik in de OR zit, is dit misschien al de tiende keer dat we onderhandelen over een sociaal plan, met pakketten voor loopbaanbegeleiding, fiscaal-juridische adviezen, afvloeiingsregelingen et cetera. We hebben daar ervaring mee en schakelen waar nodig adviseurs in."

Hebben vakbonden niet meer kennis in huis in het onderhandelen over sociale plannen? "Ik ben ervan overtuigd dat de afspraken die wij als OR maken prima zijn en iedere toets der kritiek kunnen doorstaan."

'Vakbond niet geïnformeerd'

FNV‑bestuurder voor de procesindustrie Wilbert Verbeek zegt dat hij over de reorganisatie formeel niet door de Dow‑directie is geïnformeerd. "Niet netjes, niet zorgvuldig, temeer daar we bij het bedrijf juist wél een aanzienlijk aantal leden hebben. Er is dus een relatie tussen werkgever en vakbond. Bezorgde leden hebben ons ook benaderd, want dit banenverlies veroorzaakt grote onzekerheid. Ik heb Dow dan ook verzocht met ons om de tafel te gaan over de sociale gevolgen."

"De OR-voorzitter vertelde mij echter dat wij waarschijnlijk een beleefdheidsbriefje van de directie zullen ontvangen, waarin staat dat men ons niet uitnodigt voor gesprekken. Dat is bij Dow traditie bij alle reorganisaties tot nu toe."

Leden individueel bijstaan

"Wij kunnen onze leden in ieder geval individueel bijstaan bij het controleren van hun vaststellingsovereenkomst", vervolgt Verbeek. "Dat is een afspraak tussen werkgever en werknemer waarbij het initiatief van het ontslag bij de werkgever ligt, zodat de WW-rechten van de werknemer veilig behouden blijven. Want als je zelf instemt met ontslag, krijg je geen WW‑uitkering."

"Verder kunnen wij helpen bij begeleiding naar ander werk. Daar hebben wij een samenwerkingsverband voor. Ik weet alleen niet of de OR dat in al zijn wijsheid ook in het sociaal plan zal meenemen. Bij eerdere reorganisaties bij Dow zijn oudere werknemers wel op een nette manier weggegaan, maar ik ben bang dat dit met deze grote aantallen niet zal lukken."

FNV graag betrokken bij sociaal plan

Verbeek vervolgt: "De OR zou er verstandig aan doen mij als FNV’er bij het vaststellen van het sociaal plan te betrekken, voor een frisse blik. Als OR ontwikkel je toch een bepaalde kokervisie wanneer je al jaren over dit specifieke onderwerp met de werkgever aan tafel zit. De OR wordt dan, zie ik vaak, spreekbuis van de werkgever. Onderhandelingen hebben meerwaarde wanneer er een onafhankelijke partij bij zit."

"We gaan ledenvergaderingen organiseren als blijkt dat er elementen in het sociaal plan ontbreken en verbetering nodig is. Inzage in sociale plannen uit het verleden wil Dow, hoewel ik erom gevraagd heb, niet met mij delen. Geen idee waarom."