Een samengaan van een ziekenhuis met een veel grotere universiteit is in Nederland nog niet eerder gerealiseerd. In Maastricht dachten 2 bestuurders dat ze dit wel voor elkaar zouden krijgen. Dat bleek toch niet het geval, nu de medezeggenschapsorganen van zowel het ziekenhuis als de universiteit op de rem hebben getrapt.

De integratieplannen waaraan de voorzitters Rianne Letschert van de UM – inmiddels minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) in het kabinet-Jetten namens D66 - en Helen Mertens van het MUMC+ sinds 2023 achter de schermen aan hebben gewerkt, stuitten bij het personeel van beide organisaties op weerstand. 

'Prestigeding'

Zowel de or van het ziekenhuis als de U-raad vrezen dat met de 'huwelijksplannen' tussen UM en ziekenhuis een 'bestuurlijke moloch' wordt opgetuigd. Volgens de medezeggenschapsraden is er dan geen sprake meer van gelijkwaardige rollen van ziekenhuis en universiteit, en komt de inspraak van medewerkers, staf en studenten onvoldoende tot zijn recht.

De meesten staan wel open voor samenwerking, maar dan wel stap voor stap en in nauw overleg met de werkvloer. Want ook dat heeft bij het ontwerp van de plannen ontbroken, waardoor het volgens ingewijden 'vooral een prestigeding' van Letschert en Mertens was. 

Machtsconcentratie 

De bestuurlijke constructie voor een integratie, zoals deze door beide bestuursvoorzitters was uitgewerkt, wordt door or-voorzitter Marc Bemelmans van het academisch ziekenhuis omschreven als een "vorm van governance met teveel machtsconcentratie, waar we tegen opbotsten."

Volgens hem is de voorgestelde structuur zo stroperig en complex dat de or zich ernstig afvraagt of deze in de praktijk wel levensvatbaar is. "In zo’n complex model, zo zegt ook de jurist van onze or, besteden we veel tijd aan de juridische betekenis en impact van allerlei regeltjes en commissies. Voor de or is het heel omslachtig om onze bevoegdheden en taken uit te oefenen." 

Onwerkbare bestuursconstructie

De verschillende raden binnen ziekenhuis en universiteit zouden in het nieuwe bestuursmodel leden moeten afvaardigen naar een 'overlegtafel' met het nieuwe overkoepelende bestuurscollege. "Een onhandige constructie", legt Bemelmans uit, "omdat we bij iedere beslissing van het nieuwe bestuurscollege terug zouden moeten naar de achterban om te kijken of de or wel mandaten heeft op dat onderwerp. Onwerkbaar, want dubbel werk." 

De medezeggenschap moet, met zijn instemmingsrecht, adviesrecht, enzovoort, slagvaardig en resultaatgericht kunnen opereren en niet ingeperkt worden, bepleit de voorzitter. "Niemand weet of een experiment zoals de samenvoeging van ziekenhuis en universiteit gaat werken. De universiteit heeft naast een faculteit geneeskunde ook een studie cultuurwetenschappen en faculteiten rechten en economie, die allemaal toch een andere visie hebben op bepaalde zaken. Hoe ga je dat goed met elkaar verbinden?"

Dubbele pet ziekenhuisbestuurder

De U-raad vreest dat het veel grotere ziekenhuis de niet-medische faculteiten van de universiteit zal overvleugelen, waardoor er een 'gezondheidsuniversiteit' ontstaat. De decaan van de medische faculteit zou vicevoorzitter worden van het nieuwe MUMC-bestuur, terwijl de directeur van het ziekenhuis de voorzittershamer krijgt. 

Er is ook kritiek op de dubbele pet van de hoogste ziekenhuisbestuurder, die 2 bestuursfuncties krijgt: één in het overkoepelende vijfkoppige bestuurscollege (portefeuillehouder MUMC+) en één in het MUMC+-bestuur, waarin het ziekenhuis samen met de faculteit gezondheid (FHML) zitting heeft. "Dit schept een fundamenteel rollenconflict en geeft de persoon in kwestie disproportioneel veel invloed op de hele organisatie, terwijl onze invloed afneemt", zegt voorzitter Teun Dekker van de U-raad.  

Ondanks de afwijzing van de huidige plannen vinden zowel de U-raad als de or van het MUMC+s dat, na de 'rust- en evaluatiepauze' die nu is ingelast, verdere samenwerking nader onderzocht moet worden zonder opnieuw een grote afstand te creëren tussen werkvloer en het nieuwe bestuur. De or wil daar wel het voortouw in nemen, zegt Bemelmans.  

Nieuwe koers 

Contacten tussen het ziekenhuis en de universiteit, en tussen de medezeggenschapsraden, bestaan al langere tijd, terwijl de raden van bestuur ook gezamenlijk vergaderen. Op het gebied van voeding en gezondheid zijn er bovendien de nodige raakvlakken tussen het ziekenhuis en de faculteit gezondheid.

"Wat nu nodig is, is een nieuwe strategische koers waarin ziekenhuis en universiteit complementair worden en pragmatisch te werk gaan, in plaats van veel drempels op te werpen. Dat betekent: eerst de simpele dingen, door op slimme wijze onderdelen van samenwerking vorm te geven, zoals investeren in onderzoeksprojecten en gebruikmaken van elkaars facilitaire voorzieningen, tot aan parkeren toe. Laten we eerst het laaghangende fruit operationeel maken, zonder meteen gigantische wolkenkrabbers te bouwen. Het hoeft niet meteen een Maserati te worden, maar we kunnen beginnen met een Opel, die we dan langzaam uitbouwen. Nieuwe kansen dus."

Afblazen verstandig besluit

Wim Groot, gezaghebbend gezondheidseconoom en zelf verbonden met de UM, noemt het in het universiteitsblad Observant een 'verstandig besluit' om de integratieplannen af te blazen. "Je hoorde van alle kanten kritische geluiden. Eigenlijk was niemand positief over de nieuwe structuur. Er zou weliswaar één bestuur komen, maar beide organisaties zouden een vetorecht behouden, wat conflicten kan geven." 

Groot stelt ook dat UM-voorzitter Rianne Letschert (inmiddels onderwijsminister) 'te veel in haar eigen overtuigingskracht' is gaan geloven. "Ze dacht met haar persoonlijke overwicht dit te kunnen doordrukken. Een collegevoorzitter die veel tijd besteedde aan haar nevenwerkzaamheden en vooral bezig was met haar loopbaan na de UM, en die andere leden van het collegebestuur en decanen van de faculteiten domineerde. Bovendien is er binnen de UM geen gebruikgemaakt van de deskundigheid over de gevolgen van bestuurlijke integratieplannen en de politieke risico’s voor de UM en het ziekenhuis."